Phong cách ngôn ngữ báo chí

(Bài giảng chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Võ Minh Nhựt (trang riêng)
Ngày gửi: 00h:23' 10-08-2012
Dung lượng: 8.0 MB
Số lượt tải: 174
Số lượt thích: 0 người

PHONG CÁCH
NGÔN NGỮ
BÁO CHÍ
Em có thích đọc báo không? Tại sao?
Trong cuộc sống các em thường nghe tin tức ở đâu? Hoặc khi muốn nắm bắt một thông tin nào đó, các em có thể tìm kiếm ở đâu?
?
?
Đây là
tờ báo
cách mạng đầu tiên của nước ta do
Bác Hồ sáng lập ở Trung Quốc
năm 1925
I) NGÔN NGỮ BÁO CHÍ
1. Tìm hiểu một số thể loại văn bản báo chí.
a. Bản tin:
b. Phóng sự:
c. Tiểu phẩm:
Thời
gian
Địa
điểm
Sự
kiện
15h05’ngày 5/11/2008
Nước Mỹ
Obama trở thành tổng thống thứ 44 của Mỹ.
6/11 đến 12/11/2009
Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ
Tổ chức khám và phẫu thuật miễn phí cho trẻ em hở môi và hở hàm ếch.
a. Bản tin:
Phân tích bản tin đã cho trong SGK Ngữ Văn 11, trang 129 (xác định thời gian, địa điểm, sự kiện được nói đến trong bản tin)
a. Bản tin:
- Thông tin xác định về thời gian, địa điểm, sự kiện ( sự kiện gì? xảy ra như thế nào, ở đâu?…)
- Cung cấp những thông tin mới, đầy đủ, chính xác.
 Một bản tin cần có thời gian, địa điểm, sự kiện chính xác nhằm cung cấp những tin tức mới cho người đọc.
a. Bản tin:
Em hãy cho 1 vài ví dụ về bản tin (Dựa vào các loại báo mà em đem theo).

[…] Vượt gần cả trăm kilomet đường rừng, qua cua chữ A, ngầm Ta Lê, lên đến cửa khẩu Cà Roòng-Noọng Ma và phía trên là đỉnh Phu La Nhích để tận mắt thấy gần 500 ngôi nhà vững chãi, khang trang, mái tôn đỏ thẫm, hòa quyện với bát ngát rừng xanh ngăn ngắt. Ông Nguyễn Cẩm Sơn đã chí lý khi nói rằng, kết quả trong mơ ấy một lần nữa chứng minh sức mạnh của cộng đồng có thể làm được những điều tưởng như không thể trong thời gian không dài. Từ bản 39 của người A Rem đến bản 51, 61, Cà Roòng của người Ma Coong, hay bản Cu Tồn, Cờ Đỏ, A Ki của người Khùa, người Mường, dưới những mái nhà mới tinh còn thơm mùi gỗ là tiếng hát, tiếng cười nối dài dội vào vách núi.
(Theo báo Tiền Phong, ngày 22-1-2007)
NƠI ĐẦU TIÊN XÓA XONG NHÀ TẠM CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC
- Về thực chất cũng là bản tin
- Nhưng được mở rộng phần tường thuật chi tiết sự kiện và được miêu tả bằng hình ảnh, để cung cấp cho người đọc một cái nhìn đầy đủ, sinh động và hấp dẫn.
b. Phóng sự:
Xem đoạn phóng sự sau và cho biết : Thời gian,
địa điểm, chi tiết sự kiện được đề cập đến trong phóng sự.
Em hãy cho 1 vài ví dụ về phóng sự (Dựa vào các loại báo mà em đem theo)
Tiểu phẩm
 Giọng văn: thân mật dân dã.
Sắc thái châm biếm, mỉa mai.
Em có nhận xét gì về sắc thái, giọng văn của tiểu phẩm ?
Theo em, nội dung của tiểu phẩm “Nhà … chằn tinh” là gì ?
 Phê phán việc xây nhà cao tầng sai giấy phép nhưng không có ai xử lí vì đã nhận tiền đút lót.
Thể loại gọn nhẹ.
Giọng văn thân mật, gần gũi, dân dã.
Có sắc thái mỉa mai, châm biếm
Hàm chứa một chính kiến về thời cuộc.
c. Tiểu phẩm:
- Báo chí có nhiều thể loại:
Bản tin, Phóng sự, Tiểu phẩm, thư bạn đọc, phỏng vấn, quảng cáo, bình luận thời sự…
2. Nhận xét chung về văn bản báo chí và ngôn ngữ báo chí:
a. Văn bản báo chí:
Theo
phương tiện
- Phân loại báo chí:
Phân loại báo chí
Theo định kì xuất bản
Theo lĩnh vực hoạt động xã hội
Theo đối tượng độc giả, giới tính, lứa tuổi
- Báo viết
Báo nói
Báo hình
Báo điện tử
Nhật báo
Tuần báo
Bán nguyệt san
Nguyệt san
Báo Văn nghệ
Báo Văn hóa
Báo Khoa học và đời sống
Báo Pháp luật
Báo Kinh tế
Báo Thương mại
Báo giáo dục và thời đại

-Báo Nhi đồng
Báo Mực tím
Báo Hoa học trò
Báo Sinh viên
Báo Thanh niên
Báo Phụ nữ
Báo Người cao tuổi. …
1
2
3
2
4
b. Ngôn ngữ báo chí:
- Ngôn ngữ bản tin
- Ngôn ngữ phóng sự
- Ngôn ngữ tiểu phẩm
- Ngôn ngữ bản tin: chính xác, ngắn gọn.
- Ngôn ngữ phóng sự: chi tiết, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc.
- Ngôn ngữ tiểu phẩm: vừa thân mật, dân dã; vừa mỉa mai châm biếm.
Em có nhận xét gì về ngôn ngữ của ba thể loại này?
b. Ngôn ngữ báo chí:
- Mỗi thể loại có yêu cầu riêng về sử dụng ngôn ngữ.
- Chức năng
Cung cấp tin tức, thời sự
Phản ánh dư luận và ý kiến quần chúng
Nêu quan điểm chính kiến của người viết
 Thúc đẩy sự phát triển của xã hội
b. Ngôn ngữ báo chí:
- Phạm vi sử dụng:
Bao gồm hầu hết phạm vi sử dụng của ngôn ngữ xã hội.
Sau khi tiếp xúc với một số thể loại tiêu biểu của văn bản báo chí, em hiểu thế nào là ngôn ngữ báo chí ?
Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ dùng để thông báo tin tức thời sự trong nước và quốc tế, phản ánh chính kiến của tờ báo và dư luận quần chúng nhằm thúc đẩy tiến bộ của xã hội.
b. Ngôn ngữ báo chí:
Ghi nhớ :
Củng cố
Tìm hiểu ví dụ sau và cho biết nó thuộc thể loại nào của báo chí?
“ Nhân kỉ niệm 95 năm ngày sinh anh Lý Tự Trọng (20/10), ngày 15/10/2009 tại khu chế xuất Tân Thuận, Quận 7, TPHCM, Hơn 5000 đoàn viên thanh niên Thành phố đã tưng bừng tham dự một ngày hội với nhiều tiết mục văn nghệ, nhiều trò chơi đố vui có thưởng. Dịp này, Ban thường vụ Thành Đoàn và hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam TPHCM đã tặng nhiều phần học bổng và quà cho thanh niên có hoàn cảnh khó khăn.
(Báo Mực Tím, 21/10/2009)
Bản tin
?
* Luyện tập:
Phân biệt hai thể loại báo chí:
Bản tin và phóng sự
- Bản tin:
+ Thông tin sự việc ngắn gọn.
+ Yêu cầu chính xác, kịp thời, khách quan.
- Phóng sự:
+ Vừa thông tin sự việc, vừa miêu tả sinh động, cụ thể.
+ Yêu cầu gợi cảm, gây hứng thú.
?
Viết một bản tin với đề tài tự do.
(Đề tài do nhóm chọn)
Gợi ý cách làm :
- Tiêu đề bản tin.
- Nội dung bản tin:
+ Việc gì đã xảy ra? (Sự kiện)
+ Việc xảy ra ở đâu? (Địa điểm)
+ Việc xảy ra khi nào? (Thời gian)
+ Việc xảy ra như thế nào? (Diễn biến)
…….
* Luyện tập:
Thảo luận nhóm
PHONG CÁCH
NGÔN NGỮ
BÁO CHÍ
(tt)
I) NGÔN NGỮ BÁO CHÍ
II) CÁC PHƯƠNG TIỆN DIỄN ĐẠT VÀ ĐẶC TRƯNG CỦA NGÔN NGỮ BÁO CHÍ
1) Các phương tiện diễn đạt
2) Đặc trưng của ngôn ngữ báo chí
a) Về từ vựng
b) Về ngữ pháp
c) Về các biện pháp tu từ
a) Tính thông tin thời sự
b) Tính ngắn gọn
c) Tính sinh động, hấp dẫn
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Các phương tiện diễn đạt
Về từ vựng
(Tìm hiểu ví dụ ở SGK Ngữ Văn 11(tập 1)/129 -130)
Từ vựng phong phú, mỗi thể loại báo chí có một lớp từ vựng đặc trưng.
Từ cách phân tích các ví dụ trên, em hãy nhận xét về từ vựng được sử dụng trong ngôn ngữ báo chí?
?
- Bản tin: thường dùng danh từ riêng chỉ địa danh, tên người, thời gian, sự kiện,...
- Phóng sự: dùng nhiều từ ngữ miêu tả sự kiện, hình ảnh địa phương, nhân vật,...
-Tiểu phẩm: dùng nhiều từ ngữ thân mật, gần gũi, có sắc thái mỉa mai, châm biếm.
Em có nhận xét gì về từ ngữ được sử dụng trong bản tin này?
?
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Em có nhận xét gì về từ ngữ được sử dụng trong phóng sự này?
?
NƠI ĐẦU TIÊN XÓA XONG NHÀ TẠM
CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC

[…] Vượt gần cả trăm kilomet đường rừng, qua cua chữ A, ngầm Ta Lê, lên đến cửa khẩu Cà Roòng-Noọng Ma và phía trên là đỉnh Phu La Nhích để tận mắt thấy gần 500 ngôi nhà vững chãi, khang trang, mái tôn đỏ thẫm, hòa quyện với bát ngát rừng xanh ngăn ngắt. Ông Nguyễn Cẩm Sơn đã chí lý khi nói rằng, kết quả trong mơ ấy một lần nữa chứng minh sức mạnh của cộng đồng có thể làm được những điều tưởng như không thể trong thời gian không dài. Từ bản 39 của người A Rem đến bản 51, 61, Cà Roòng của người Ma Coong, hay bản Cu Tồn, Cờ Đỏ, A Ki của người Khùa, người Mường, dưới những mái nhà mới tinh còn thơm mùi gỗ là tiếng hát, tiếng cười nối dài dội vào vách núi.

(Theo báo Tiền Phong, ngày 22-1-2007)
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Em có nhận xét gì về từ ngữ được sử dụng trong tiểu phẩm này?
?
NHÀ… CHẰN TINH
- Ở thành phố ta vừa có thêm một sự lạ.
- Lạ gì? Không lẽ lại nắn đường?
- Nắn đường là chuyện xưa rồi Diễm. Đây là xây nhà.
- Ối! Xây nhà thì cũ mèm, nhưng sao?
- Cấp phép ba tầng rưỡi, nay mọc thêm năm tầng rưỡi sau 16 lần sai phạm bị xử lí.
- Ơ hơ! Thế là cứ chém lại mọc thêm. Bác ơi! Chắc là nhà… chằn tinh. Này, sao họ không thừa thắng xốc tới nhỉ?
- Xốc tới làm gì?
- Sai phạm thêm vài lần để nâng… thêm vài tầng. Nhưng họ có phép thuật gì nhỉ?
- Có chứ! Một phép thuật vạn năng.
- Phép thuật nào?
- Làm cho khốc hại chẳng qua vì tiền.
(Theo báo Sài Gòn giải phóng, ngày 13-4-2007)
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Các phương tiện diễn đạt
?
Về ngữ pháp
Em hãy phân tích các ví dụ sau và nhận xét các câu được sử dụng trong mỗi thể loại báo chí?
Câu văn đa dạng, thường ngắn gọn, sáng sủa, mạch lạc để đảm bảo thông tin chính xác.
Bản tin (tin vắn): câu ngắn
- Phóng sự: câu dài với kết cấu phức hợp.
Tiểu phẩm: câu gần với lời nói hằng ngày.
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
VD2: “ Làng rác”
Cách xa hàng trăm mét , người ta đã có thể nhận ra thôn Minh Khai (thị trấn Như Quỳnh, Hưng Yên) bởi thứ mùi đặc trưng: khét lẹt. Làng này nằm lọt thỏm giữa cánh đồng. Tục danh “ Làng khoai” của thôn Minh Khai nghe không mỹ miều gì chưa kịp mất đi thì tục danh mới “ Làng rác” đã đến. Suốt từ đầu làng đến cuối làng dù sâu đến mấy đều có thể thấy rác. Cạnh những biệt thự và xe hơi đậu san sát là chai nhựa, bao bì chất đống, cao nghi ngút.
( Theo Tuổi trẻ cuối tuần 29/7/2007)
VD1: “Từ 5/11 – 8/11 tại Trung tâm hội chợ và triển lãm Sài Gòn diễn ra triễn lãm quốc tế ngành dệt may lần thứ 9. Hơn 200 đơn vị từ 18 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia với 350 gian hàng.” (báo Thanh Niên 6/11/2009)
BA ĐIỀU ƯỚC
Hắn lục đống đồ trong kho, bỗng chạm phải cây đèn cổ. Một làn khói trắng vụt ra, thần đèn xuất hiện và nói:
- Ta là thần đèn thời hiện đại. Ta cho ngươi ba điều ước…
Cảm ơn thần đèn! Trước tiên xin thần đèn “làm phép” cho điện đừng tăng giá và đừng cúp bất tử.
Trời! Vụ này do ông EVN quyết định, ta “nhúng tay” vô không được!
Vậy con ước nơi con ở mưa không bị ngập.
Khá thời sự đó, nhưng vụ này do ông thoát nước quản lý, ta “chọt cẳng” vào họ chẳng cho.
Vậy con xin giá vàng hạ xuống, để công chức quèn như con có đủ tiền mua vàng cưới vợ.
Đó cũng là điều ta ước. Bởi ta còn hai thằng con trai chưa cưới vợ được vì chưa đủ tiền mua vàng nè!
Nói xong thần đèn biến mất.
(Theo báo Tuổi trẻ cười, ngày 15/5/2009)
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Các phương tiện diễn đạt
Về các biện pháp tu từ
Ngôn ngữ báo chí có được sử dụng biện pháp tu từ hay không? Vì sao?
?
Em hãy phân tích các ví dụ sau và nhận xét cách diễn đạt thông tin của người viết
Không hạn chế sử dụng biện pháp tu từ.
Những biện pháp tu từ này nhằm vào việc diễn đạt chính xác, có hình ảnh và nhạc điệu thích hợp với từng nội dung và thể loại.
?
Khi xem truyền hình, em thấy phát thanh viên phát âm như thế nào? Có nên phát âm như vậy không? Tại sao?
Ở báo nói, ngôn ngữ báo chí đòi hỏi phát âm chuẩn, rõ ràng, khúc chiết.
?
Em có nhận xét gì về cách trình bày thông tin ở báo viết?
Ở báo viết thì chú ý đến khổ chữ, kiểu chữ phối hợp với màu sắc, hình ảnh,… để tạo những điểm nhấn trong thông tin.
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Thanh Hóa : “Mìn” bãi biển
Du khách khi đến bãi tắm Sầm Sơn sẽ được nghênh đón bằng những hương vị “lạ mà quen” rất đáng sợ. Chúng được bốc lên từ bãi “mìn” ngổn ngang dọc bờ biển. Tác giả là cư dân địa phương từ bao đời nay cứ vô tư “cài đặt” mà không chút chùn ... mông. Mong được kịp thời chấn chỉnh, kẻo du khách đến đây sẽ trở thành du ... khóc. (Báo Tuổi trẻ cười, ngày 15/7/2009)
TPHCM : Đi “cửa sau”
Nhà vệ sinh công cộng phía sau Thảo Cầm Viên đã được hoàn thành và đưa vào sử dụng. Thế nhưng một số người có “nhu cầu” lại không ghé thẳng vào mà vòng phía sau nhà vệ sinh cho tiện. Thói quen “tìm về với thiên nhiên” tệ hại này khiến nơi đây bốc mùi hôi thối nồng nặc, làm mất đi sự văn minh của một đô thị lớn. Vậy tốn tiền xây làm gì!
(Báo Tuổi trẻ cười, ngày 1/11/2007)
“Uống sữa gì để tăng cân nhanh như Sumo?”
(Quảng cáo sữa FamXO)
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Đặc trưng của ngôn ngữ báo chí
Tính thông tin thời sự
“Tại cuộc họp ở thủ đô Damacus của Syria mới đây, Ban chấp hành Hội đồng Hòa bình thế giới đã thông qua Tuyên bố ủng hộ nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và chọn ngày 10/8 là ngày Vì nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. ” (báo Thanh Niên 6/11/2009)
Ví dụ sau đây cung cấp những thông tin gì?
?
Theo em, ngôn ngữ thông tin phải như thế nào mới được gọi là có tính thông tin thời sự?
?
Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ thông tin cập nhật, truyền bá những tin tức nóng hổi hằng ngày trên mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội.
Yêu cầu : ngôn ngữ phải chính xác, nhất là những thông tin về địa điểm, thời gian, nhân vật, sự kiện …
* Thông tin chính xác, cập nhật.
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Đặc trưng của ngôn ngữ báo chí
Tính ngắn gọn
Em nhận xét gì về dung lượng thông tin được thể hiện trong đoạn quảng cáo?
TIVI LCD SONY BRAVIA
TÁI HIỆN NHỮNG KHOẢNG KHẮC KHÔNG THỂ NÀO QUÊN
Khuynh hướng HD mở ra một đẳng cấp mới cho tivi và phát sóng truyền hình độ nét cao - màu sắc sống động, tinh tế, chi tiết hình ảnh rõ nét đến nao lòng, khung hình rộng dâng trào nhiều xúc cảm. Chỉ có Sony mang đến cho bạn giải pháp toàn vẹn nhất về những sản phẩm độ nét cao, hoàn hảo…
( Báo Tuổi trẻ cuối tuần -10/2007)
?
Văn bản báo chí là lối văn ngắn gọn, nhưng lượng thông tin cao.
Có khi chỉ dùng một câu mà người đọc có thể nắm bắt được thông tin cần thiết.
Ở những bài dài thường có kèm theo một tóm tắt ngắn, in chữ đậm ở đầu bài báo để dẫn dắt và tóm lượt nội dung cơ bản.
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Đặc trưng của ngôn ngữ báo chí
Tính sinh động, hấp dẫn
Đọc các tiêu đề của các bài báo sau và hãy nhận xét cách dùng từ, đặt câu của người viết.
?
Những trái tim mòn mỏi chờ mổ
(Báo Tiền phong)
10 chiếc ô tô mất tích cùng một lúc
(Báo Lao động)
10 cô gái Lam Hạ - hi sinh anh hùng và 37 năm im lặng
(Báo Tiền phong)
Để thu hút sự chú ý, ngôn ngữ báo chí phải kích thích sự tò mò hiểu biết của người đọc. Điều đó thể hiện qua cách dùng từ và đặt câu, cách đặt tiêu đề bài báo.
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Luyện tập
Phân tích đặc trưng của ngôn ngữ báo chí (tính thông tin thời sự, tính ngắn gọn) thể hiện qua bản tin sau:
?
Ngày 3-2, tỉnh An Giang long trọng làm lễ đón nhận Quyết định của Bộ Văn hoá -Thông tin công nhận lại di tích lich sử cách mạng cấp quốc gia Ô Tà Sóc thuộc xã Lương Phi, huyện Tri Tôn. Đây là di tích cấp quốc gia thứ 15 của tỉnh An Giang. Ô Tà Sóc là vùng sơn lâm rộng khoảng 5km2 thuộc núi Giài. Với hệ thống hang động và đường mòn hiểm trở, từ năm 1962 đến 1967, nơi đây là căn cứ của tỉnh uỷ An Giang, sau đó là căn cứ dự phòng của tỉnh... (Báo lao động số 35/2004)
PHONG
CÁCH
NGÔN
NGỮ
BÁO
CHÍ
Luyện tập
- Sự kiện:
Tỉnh An Giang đón nhận quyết định của Bộ Văn hoá –Thông tin
- Thời gian:
3 - 2 - 2004
- Địa điểm:
Tỉnh An Giang
- Quyết định công nhận:
Ô Tà Sóc (thuộc xã Lương Phi, huyện Tri Tôn) là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia.
- Lí do được công nhận:
Có nhiều hang động và đường mòn hiểm trở, từ năm 1962 - 1967, nơi đây là căn cứ của Tỉnh ủy An Giang, ...
Tính thông tin thời sự
Tính ngắn gọn:
Mỗi câu là một thông tin cần thiết